Οι επιπτώσεις στην καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων από την δυστοκία στην εύρεση τεχνικών ειδικοτήτων και βοηθητικού προσωπικού
–του Βασίλη Κουφού, οικονομολόγου – σύμβουλου βιώσιμης επιχειρηματικής ανάπτυξης
Τα τελευταία χρόνια πολλές ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αντιμετωπίζουν ένα νέο, διαφορετικό πρόβλημα στην αγορά εργασίας: δεν είναι μόνο η ανεργία που καθορίζει την εικόνα της απασχόλησης, αλλά και η δυσκολία εύρεσης εργαζομένων με τις κατάλληλες δεξιότητες για συγκεκριμένες θέσεις. Η έλλειψη αυτή εμφανίζεται έντονα τόσο σε τεχνικά επαγγέλματα, όπως οι οδηγοί, οι τεχνίτες και οι εργαζόμενοι σε παραγωγή και logistics, όσο και σε θέσεις εισαγωγικού επιπέδου γραφείου, όπως οι βοηθοί λογιστών και τα junior στελέχη διοικητικής υποστήριξης. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια υποκειμενική εμπειρία των επιχειρηματιών. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η ελληνική αγορά εργασίας εισέρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενης αναντιστοιχίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης εργασίας. Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, το ποσοστό ανεργίας έχει μειωθεί σημαντικά, ενώ η απασχόληση έχει ενισχυθεί, γεγονός που περιορίζει σταδιακά τη διαθέσιμη «δεξαμενή» εργαζομένων για τις επιχειρήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ευρωπαϊκοί οργανισμοί για την απασχόληση καταγράφουν αντίστοιχα φαινόμενα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού εντοπίζονται ιδιαίτερα στις μεταφορές, στις κατασκευές, στη βιομηχανία και σε επαγγέλματα που απαιτούν πρακτικές ή τεχνικές δεξιότητες. Οι οδηγοί επαγγελματικών οχημάτων αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός κλάδου όπου η ζήτηση παραμένει υψηλή, ενώ η προσφορά εργαζομένων δεν επαρκεί.
Οι αιτίες της έλλειψης προσφοράς τεχνικών ειδικοτήτων
Η έλλειψη εργαζομένων σε τεχνικές ειδικότητες έχει πολλαπλές αιτίες. Πρώτον, υπάρχει ένα δημογραφικό πρόβλημα: μεγάλο μέρος του υφιστάμενου ανθρώπινου δυναμικού αυτών των επαγγελμάτων πλησιάζει την ηλικία συνταξιοδότησης, ενώ οι νεότερες γενιές δεν επιλέγουν εύκολα επαγγέλματα που θεωρούν περισσότερο απαιτητικά σωματικά ή λιγότερο ελκυστικά σε σχέση με επαγγέλματα γραφείου και τεχνολογίας. Δεύτερον, υπάρχει ένα ζήτημα εκπαίδευσης : Για πολλά χρόνια η επαγγελματική εκπαίδευση και τα τεχνικά επαγγέλματα δεν είχαν την κοινωνική αναγνώριση που τους αντιστοιχούσε, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί κενό μεταξύ των αναγκών της οικονομίας και των επιλογών σταδιοδρομίας των νέων. Όλοι στο Πανεπιστήμιο…! Για μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση, η απουσία ενός οδηγού, ενός τεχνικού συντήρησης ή ενός εργαζομένου αποθήκης δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα στελέχωσης. Μπορεί να σημαίνει καθυστερήσεις σε παραδόσεις, απώλεια πελατών, αδυναμία ανάληψης νέων έργων και αύξηση του λειτουργικού κόστους.
Η λιγότερο εμφανής έλλειψη: τα junior στελέχη
Παράλληλα με τα τεχνικά επαγγέλματα, πολλές ΜμΕ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσληψη νέων στελεχών χαμηλότερης ή μεσαίας εμπειρίας. Οι θέσεις βοηθών λογιστών, διοικητικών υπαλλήλων, στελεχών back office και junior οικονομικών υπηρεσιών συχνά παραμένουν ανοικτές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι στο παρελθόν. Η συγκεκριμένη έλλειψη είναι διαφορετική από εκείνη των τεχνικών επαγγελμάτων. Δεν αφορά πάντα την απουσία υποψηφίων, αλλά κυρίως την απόσταση μεταξύ των δεξιοτήτων που διαθέτουν οι υποψήφιοι και εκείνων που χρειάζονται οι επιχειρήσεις. Η ψηφιοποίηση των διαδικασιών, η χρήση πληροφοριακών συστημάτων, οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες φορολογικών και διοικητικών υπηρεσιών και η ανάγκη κατανόησης επιχειρησιακών διαδικασιών έχουν αυξήσει τις απαιτήσεις ακόμη και για θέσεις αρχικού επιπέδου. Έτσι, ένας βοηθός λογιστή σήμερα δεν χρειάζεται μόνο βασικές γνώσεις λογιστικής. Χρειάζεται εξοικείωση με λογιστικά προγράμματα, ψηφιακά εργαλεία, ηλεκτρονικές συναλλαγές, οργάνωση δεδομένων και επικοινωνία με πελάτες ή προμηθευτές. Η αγορά αναζητά πλέον εργαζομένους που συνδυάζουν θεωρητική κατάρτιση και πρακτικές δεξιότητες.
Τι σημαίνει αυτό για τις ελληνικές ΜμΕ;
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι αυτές που επηρεάζονται περισσότερο από αυτή την αλλαγή. Μια μεγάλη εταιρεία μπορεί να διαθέσει περισσότερους πόρους για προσλήψεις, εκπαίδευση και προγράμματα ανάπτυξης προσωπικού. Αντίθετα, μια ΜμΕ συχνά εξαρτάται από λίγα κρίσιμα άτομα. Η αποχώρηση ή η αδυναμία εύρεσης ενός εργαζομένου μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο στη λειτουργία της. Η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην αύξηση των μισθών, αν και οι αποδοχές αποτελούν σημαντικό παράγοντα. Οι επιχειρήσεις χρειάζεται να επανεξετάσουν συνολικά την προσέγγισή τους στο ανθρώπινο δυναμικό.
- Πρώτη προτεραιότητα είναι η δημιουργία καλύτερων συνθηκών εργασίας. Η σταθερότητα, η δυνατότητα εξέλιξης, η εκπαίδευση και η αναγνώριση της προσπάθειας αποτελούν πλέον σημαντικά κριτήρια επιλογής για τους εργαζομένους.
- Δεύτερη προτεραιότητα είναι η επένδυση σε ανθρώπους χωρίς την απαίτηση να είναι «έτοιμοι» από την πρώτη ημέρα. Πολλές ΜμΕ αναζητούν τον ιδανικό υποψήφιο, με αποτέλεσμα να χάνουν αξιόλογους νέους ανθρώπους που θα μπορούσαν να εξελιχθούν μέσα στην επιχείρηση.
- Τρίτη προτεραιότητα είναι η συνεργασία με εκπαιδευτικούς φορείς, σχολές επαγγελματικής κατάρτισης και προγράμματα πρακτικής άσκησης. Η δημιουργία ενός σταθερού καναλιού νέων εργαζομένων μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από την περιστασιακή αναζήτηση προσωπικού όταν προκύψει ανάγκη.
Η νέα πραγματικότητα της αγοράς εργασίας
Η ελληνική οικονομία δεν αντιμετωπίζει πλέον μόνο το πρόβλημα της ανεργίας, αλλά και το πρόβλημα της έλλειψης κατάλληλων δεξιοτήτων. Η πρόκληση για τις ΜμΕ είναι να προσαρμοστούν σε μια αγορά όπου ο εργαζόμενος με τις σωστές γνώσεις και διάθεση γίνεται ολοένα πιο δύσκολο να βρεθεί. Οι οδηγοί, οι τεχνικοί, οι βοηθοί λογιστών και τα junior στελέχη δεν αποτελούν διαφορετικές περιπτώσεις. Αντιπροσωπεύουν διαφορετικές πλευρές του ίδιου προβλήματος: της απόστασης ανάμεσα στις ανάγκες μιας αναπτυσσόμενης οικονομίας και στη διαθέσιμη προσφορά ανθρώπινου δυναμικού. Για τις ελληνικές ΜμΕ, η διαχείριση αυτής της πρόκλησης θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ανταγωνιστικότητας των επόμενων ετών. Οι επιχειρήσεις που θα επενδύσουν έγκαιρα στην προσέλκυση, την εκπαίδευση και τη διατήρηση ανθρώπων θα έχουν σημαντικό πλεονέκτημα σε μια αγορά όπου το ανθρώπινο κεφάλαιο γίνεται ο πιο κρίσιμος πόρος.
